TRUNG TÂM GIA SƯ GLORY    -    TRUNG TÂM UY TÍN TẠI HẢI PHÒNG.    ĐỊA CHỈ: NGÕ 275 ĐÔNG KHÊ, NGÔ QUYỀN, HẢI PHÒNG

Bản chất và vai trò của lợi ích kinh tế trong nền kinh tế thị trường là gì?

Thứ bảy - 07/05/2022 23:25
Trong nền kinh tế thị trường, chúng ta thấy rằng, các chủ thể kinh tế không ngừng hoạt động kinh doanh, sáng tạo thậm chí là cạnh tranh khốc liệt với nhau. Câu hỏi đặt ra là : Điều gì đã lôi cuốn, thôi thúc họ như vậy? Đó chính là lợi ích kinh tế. Lợi ích kinh tế tồn tại dưới nhiều hình thức như : Lợi nhuận, tiền công, tiền thưởng, lợi tức… Trong kinh tế, lợi ích kinh tế chính là động lực sâu xa nhất, là yếu tố quan trọng thúc đẩy xã hội ngày càng phát triển.
Lợi ích kinh tế của các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế thị trường
Lợi ích kinh tế của các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế thị trường


1. Khái niệm lợi ích kinh tế

Các bạn biết rằng, để tồn tại và phát triển, con người cần được thỏa mãn các nhu cầu vật chất cũng như nhu cầu về tinh thần. Ví dụ như: nhu cầu vật chất như nhu cầu ăn, mặc, nhu cầu về nhà ở, nhu cầu về phương tiện đi lại ; còn như nhu cầu tinh thần như: nhu cầu về giải trí, nhu cầu được bảo vệ, được tôn trọng, được yêu thương…
Khi những nhu cầu đó được thỏa mãn, được đáp ứng, thì người ta gọi đó là những lợi ích. Như vậy, lợi ích chính là việc thỏa mãn các nhu cầu của con người. Nhu cầu của con người có nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần, vì lẽ đó,  lợi ích cũng sẽ có hai loại, lợi ích vật chất và lợi ích tinh thần. Tuy nhiên,  tùy theo điều kiện hoàn cảnh cụ thể mà lợi ích vật chất hay lợi ích tinh thần đóng vai trò quyết định đối với hoạt động của con người.
Ví dụ : trong thời kỳ nạn đói 1945 ở Việt Nam, thì nhu cầu về vật chất (cụ thể là nhu cầu về lương thực, thực phẩm) được đặt lên hàng đầu; lúc đó người ta sẽ ít quan tâm đến các nhu cầu về tinh thần như giải trí, du lịch, được ngưỡng mộ, được học tập, được tôn trọng…. Ngược lại, trong thời kỳ kinh tế ổn định và phát triển, nhu cầu về tinh thần như: làm đẹp, được giao tiếp, được ngưỡng mộ, được giải trí… có khi lại được đề cao hơn nhu cầu về ăn, mặc, ở. Như vậy, lợi ích luôn mang tính lịch sử tùy thuộc vào trình độ phát triển của xã hội cũng như điều kiện sống của mỗi chủ thể. Tuy nhiên, xuyên suốt quá trình tồn tại của con người và đời sống xã hội thì lợi ích vật chất vẫn sẽ đóng vai trò quyết định thúc đẩy hoạt động của cá nhân, tổ chức cũng như xã hội.
Từ sự phân tích trên, ta có thể đưa ra khái niệm về lợi ích kinh tế như sau :
Lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất, lợi ích thu được khi thực hiện các hoạt động kinh tế của con người.
Lấy ví dụ đơn giản: đối với hoạt động kinh tế đánh bắt cá của ngư dân, lợi ích kinh tế chính là thủy hải sản người ngư dân đánh bắt được. Hay như, hoạt động buôn bán của các thương nhân trong kinh tế thị trường thì lợi ích kinh tế chính là lợi nhuận mà họ thu được sau hoạt động buôn bán, kinh doanh.

-  Bản chất và biểu hiện của lợi ích kinh tế.

Ta trở lại ví dụ về hoạt động đánh bắt thủy hải sản của ngư dân. Đây là một hoạt động sản xuất xã hội, lúc đó, để có thể có được lợi ích kinh tế là sản lượng thủy hải sản, bản thân ngư dân phải gắn với các mối quan hệ nhiều các chủ thể kinh tế khác trong xã hội như; tham gia như hiệp hội thuyền cá, như ngân hàng chính sách để vay vốn mua trang thiết bị, liên kết với các doanh nghiệp thu mua thủy, hải sản, các chợ đầu mối…. Dù các chủ thể kinh tế có khác nhau về tính chất công việc, nhưng động cơ hợp tác của họ đều hướng tới lợi ích kinh tế.
Chính vì vậy, về mặt bản chất lợi ích kinh tế sẽ phản ánh mục đích và động cơ của các quan hệ giữa các chủ thể trong nền sản xuất xã hội.
Tuy nhiên, lợi ích kinh tế ở mỗi giai đoạn sẽ phản ánh bản chất xã hội trong từng giai đoạn lịch sử. Cũng trong hoạt động đánh bắt cá, nhưng mối quan hệ xã hội hoạt động đánh bắt cá thời bao cấp khác với thời kinh tế thị trường. Trước kia, trong thời bao cấp, khi xóa bỏ thành phần kinh tế tư nhân, chúng ta chỉ thấy các hợp tác xã đánh bắt cá dựa trên sở hữu tập thể về tư liệu sản xuất thôi. Thủy hải sản đánh bắt được, nhà nước sẽ thu mua theo giá quy định, và phân phối bao cấp lại cho xã hội. Lợi ích kinh tế tư nhân gắn liền với lợi ích kinh tế tập thể. Điều này, không tạo động lực cho người lao động, bởi họ không được hưởng trực tiếp lợi ích kinh tế do chính hoạt động lao động của họ tạo ra.
Nhưng khi chuyển sang nền Kinh tế thị trường, đã xuất hiện nhiều hình thức sản xuất tư nhân mới xuất hiện như các tàu cá tư nhân, các tổ chức tín dụng tư nhân, các công ty tư nhân chế biến thủy hải sản … Các chủ thể kinh tế này có lợi ích kinh tế riêng, độc lập, không giống như « lợi ích tập thể » trong thời bao cấp trước kia. Rõ ràng, trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể thì lợi ích kinh tế sẽ phản ánh bản chất của xã hội ở giai đoạn đó.
Về mặt biểu hiện của lợi ích kinh tế, ta thấy rằng gắn với mỗi chủ thể kinh tế khác nhau là những lợi ích kinh tế cũng khác nhau.
Ví dụ : Trong doanh nghiệp chẳng hạn, lợi ích kinh tế của chủ doanh nghiệp chính là lợi nhuận, lợi ích kinh tế của người lao động là tiền công, hay như ích kinh tế của ngân hàng cho doanh nghiệp vay là lợi tức… Các bạn lưu ý rằng, lợi ích kinh tế của các chủ thể sẽ do quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất quyết định. Người chủ doanh nghiệp là người sở hữu tư liệu sản xuất (như vốn, công nghệ…), nên lợi ích kinh tế của ông ta sẽ phải khác với những người làm thuê chỉ sở hữu sức lao động mà thôi. Như vậy thì, lợi ích kinh tế sẽ được xác lập căn cứ vào vị trí, vai trò của các chủ thể biểu hiện như thế nào: họ là người chủ sở hữu, người quản lý hay người làm thuê.
Biểu hiện rõ nhất mà các bạn thường thấy đó là mức thu nhập của chủ tịch hội đồng quản trị, của giám đốc điều hành, và của nhân viên sẽ không giống nhau, phải không các bạn.
Như vậy, đó là những nét chính về bản chất và biểu hiện của lợi ích kinh tế. Bây giờ, chúng ta san nội dung thứ 2.

2. Vai trò của lợi ích kinh tế đối với các chủ thể kinh tế.

Trong Kinh tế thị trường, vai trò của lợi ích kinh tế được thể hiện ở 2 khía cạnh sau:

+ Một là, lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các chủ thể kinh tế và hoạt động kinh tế - xã hội.

Chúng ta cứ hình dung rằng sinh viên sau khi tốt nghiệp đại học và bắt đầu đi làm. Điềuthôi thúc các bạn làm việc tích cực hay không suy cho cùng vẫn là lợi ích kinh tế, nó được cụ thể hóa bằng thu nhập, bằng tiền công, hay bằng số lượng hàng hóa dịch vụ mà bạn quy đổi được sau khi làm việc. Mức thu nhập càng cao thì mức độ thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần càng tốt, đó là động lực mạnh mẽ đểngười lao động làm việc. Khi theo đuổi lợi ích chính đáng của mình, người lao động sẽ tích cực lao động sản xuất, nâng cao tay nghề, đáp ứn nhu cầu thị thiếu của khách hàng… Tất cả những điều đó, vô hình chung có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, giúp nền kinh tế tăng trưởng và nâng cao đời sống của xã hội.

+ Vai trò thứ hai là lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác

Hoạt động của con người không chỉ vì lợi ích kinh tế (như kiếm được nhiều tiền, thu được nhiều lợi nhuận…) mà con người cần có các lợi ích khác như : lợi ích văn hóa, lợi ích chính trị, lợi ích xã hội nữa.
Tuy nhiên, khi lợi ích kinh tế được thực hiện sẽ tạo điều kiện vật chất cho sự hình thành và thực hiện lợi ích khác.
Chúng ta cứ hình dung, muốn đi du lịch để đạt được lợi ích tinh thần thì phải có chi phí. Chi phí muốn có được phải từ lợi ích kinh tế trước đó mà ra. Hay như, muốn làm từ thiện hay như tham gia các công tác xã hội phải có những điều kiện về vật chất nhất định.
Tuy nhiên, chỉ khi có sự đồng thuận, thống nhất giữa các lợi ích kinh tế thì lợi ích kinh tế mới thực hiện được vai trò của mình. Ngược lại, việc theo đuổi lợi ích kinh tế không chính đáng, không hợp lý, không hợp pháp sẽ trở thành trở ngại cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Trong doanh nghiệp, lợi ích kinh tế của người chủ và người làm thuê phải hài hòa, thì lợi ích xã hội mới được ổn định. Nếu người chủ chỉ quan tâm tới lợi ích kinh tế cá nhân, bóc lột tàn khốc sức lao động của người công nhân, thì sớm hay muộn lợi ích xã hội sẽ bị ảnh hưởng vì các hoạt động biểu tình, bãi công, đập phá nhà xưởng…
Thế còn, ở Việt Nam hiện nay, trong điều kiện cơ chế thị trường, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta là: coi lợi ích kinh tế là động lực của các hoạt động kinh tế; phải tôn trọng lợi ích cá nhân chính đáng. Điều này góp phần tạo động lực cho sự phát triển đất nước trong những năm qua.

Tác giả bài viết: Trần Hoàng Hải

Nguồn tin: Glory education:

Tổng số điểm của bài viết là: 6 trong 2 đánh giá

Xếp hạng: 3 - 2 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Liên hệ
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây